قالب بندي

همانطوريكه قبلاً گفته شد در كارگا ه هاي ساختمان هاي بتني سه كارگاه وجود دارد كه هم زمان به كار خود ادامه مي‌دهند اين سه كارگاه عبارتند از كارگاه هاي بتن سازي ـ آرماتوربندي و قالب‌بندي. از آنجا كه بتن قبل از سخت شدن روان مي‌باشد لذا براي شكل دادن به آن احتياج به قالب داريم قالب هايي كه براي بتن ساخته مي‌شود اغلب چوبي مي‌باشد براي كارهاي سري سازي از قالبهاي فلزي نيز استفاده مي‌شود . قالب ها و داربست‌هاي زير آن علاوه بر شكل دادن به بتن وزن آنرا نيز تا زمان سفت شدن تحمل مي‌نمايند . ضخامت تخته‌هاي مورد مصرف در مورد ستون ها و كف تيرها حداقل 3 سانتيمتر و ضخامت تخته‌هاي گونه تيرها و قالب دال ها حداقل 2 سانتيمتر مي‌باشد. معمولاً سطح تماس بتن و تخته قالب‌بندي را بوسيله روغن‌هاي معدني خنثي شده (بدون اسيد و قليا) چرب مي‌نمايند. ماليدن روغن به روي قالب بدان علت است كه اولاً تخته كه در ابتدا كاملاً خشك است آب بتن مجاور خود را نكشد و موجب فساد بتن نشود و در ثاني موقع باز كردن قالب تخته‌ها به راحتي از بتن جدا شوند .
براي به م بستن تخته‌ها به همديگر از چوب هايي كه در اصطلاح قالب‌بندي به آن چهار تراش مي‌گويند استفاده مي‌شود كوچكترين بُعد مقطع اين چهارتراشها كه به آن پشت‌بند هم مي‌گويند نبايد از 8 سانتي‌متر كمتر باشد .

داربست

براي داربست و نگهداري قالب از چوب گرد كه به آن تيرچوبي هم مي‌گويند استفاده مي‌نمايند. براي پايه‌ها و پشت بندها مي‌توان از چوب سفيد استفاده نمود قطر اين پايه‌ها حداقل نبايد از 10 سانتي‌متر كمتر باشد.
اين پايه‌ها تا ارتفاع 4 متري بايد يكپارچه بوده و از 4 متر به بالا مي‌تواند وصله‌دار باشد ولي نسبت پايه‌هاي وصله‌دار به تعداد كل پايه‌ها نبايد از تجاوز كند .
اگر اتصال دو قطعه چوب بهم بوسيله لوله انجام مي‌شود حداقل طول اين لوله بايد 60 سانتي‌متر بوده و قطر داخلي آن cm 1از قطر چوب بيشتر باشد بطوريكه نصف طول لوله در هر قطعه چوب قرار گيرد ضمناً اتصال بايد بوسيله چهارپيچ و مهره حداقل به قطر 10 ميليمتر تكميل گردد .
در هر حال فاصلة‌پايه‌ها از همديگر نبايد از 80 سانتيمتر تجاوز نمايد.

انواع قالب 

1ـ قالب‌بندي پي‌ها
معمولاً براي قالب بندي پي‌ها از آجر استفاده مي‌كنند بدين صورت كه بعد از خاكبرداري و تعيين محورها اندازه پي‌ها را با آجر چيده و بعد شناژها را نيز به آن متصل مي‌نمايند ضخامت اين آجرچيني حتي مي‌تواند 10 سانتي‌متر هم باشد بهتر است براي اين آجر چيني از ملات گل استفاده شود زيرا در اينصورت بعد از سخت شدن بتن مي‌توان آجرها را برداشته و مجدداً استفاده نمود و نيز بايد قبل از بتن‌ريزي پشت قالبها را با خاك يا آجر پر كرد تا قالبها در حين بتن‌ريزي متلاشي نشوند همچنين بايد رويه آجر را با يك ورقه نايلون پوشانيده شود تا آجر آب بتن را به خود نكشد و باعث فاسد شدن بتن نشود .

2ـ قالب‌بندي ستونها 

اغلب ستونها بصورت چهار ضلعي (مربع يا مستطيل) مي‌باشد گاهي نيز به صورت دايره ، بيضي و غيره . . . براي قالب‌نبدي ستونها ابتدا ابعاد ستون را از روي نقشه‌ تعيين نموده و دو ضلع قالب را به همان ميزان از تخته‌هاي مناسب بريده و به چوبهاي چهارتراش كه به آن پشت‌بند مي‌گويند ميخ مي‌نمايند بايد توجه نمود كه پشت بندهاي اضلاع مقابل اولاً در حدود 10 الي 15 سانتي‌متر از پهناي قالب بيشتر باشد در ثاني پشت بندهاي اضلاع مقابل درست مقابل همديگر قرار بگيرد تا در موقع اتصال چهار ضلع ستون به يكديگر با بستن سيم نجاري به اين زايده‌ها امكان اتصال آنها به يكديگر به سهولت انجام پذيرد فاصله حداكثر اين پشت بندها ازيكديگر نبايد از 80 سانتي‌متر تجاوز نمايد .
بايد توجه داشت كه در موقع باز كردن قالب ، قالب را طور باز كنيم تا گوشه تيز ستون خراب نشود براي جلوگيري از اين خرابي در گوشه‌هاي قالب فتيله‌هاي مثلثي شكل نصب مي‌كنند تا در داخل قالب پخي‌هايي ايجاد گردد .

3ـ قالب تيرهاي اصلي 

در اغلب موارد بتن تيرهاي اصلي و سقف يكپارچه ريخته مي‌شود و آرماتورهاي سقف و تيرهاي اصلي به يكديگر متصل مي‌باشد اگر ضخامت تيرهاي اصلي از سقف بيشتر باشد اغلب اين تفاوت ضخامت را از پايين منظور نموده و سپس آنرا با سقف كاذب اصلاح مي‌نمايند در اين مورد تيرهاي اصلي از دو قسمت تشكيل مي‌شود كه اين دو قسمت عبارتند از كف و گونه‌هاي چپ و راست ولي اگر ضخامت تيرهاي اصلي و سقف مساوي باشد و يا اختلاف ضخامت در بالا منظور شود در نتيجه تيرهاي اصلي فقط احتياج به كف دارد . ساختن قالب آن بدين صورت است كه پايه‌هايي با كلاهك مطابق شكل به تعداد لازم بين دو ستون قرار داده و كف تير اصلي را به پهناي تعيين شده درنقشه كه از قبل ساخته شده است روي اين پايه‌ها نصب مي‌نمايند و به آن ميخ مي‌كنند تعداد اين پايه‌ها بايد آنقدر باشد كه بخوبي بتواند وزن آرماتور و بتن و كارگران در حين بتن ريزي را تحمل نمايد در هر حال فاصله اين پايه‌ها نبايد از 80 سانتي‌متر تجاوز نمايد. بايد كاملاً دقت شود كه كليه قسمتهاي تير در يك تراز باشد حداقل ضخامت تخته كف تيرها 3 سانتي‌متر و حداقل ضخامت تخته دالها و گونه‌ها 2 سانتي‌متر است.

قالب‌بندي سقف 
در مورد سقف ساختمانهاي بتوني آنچه كه در ايران معمول است اغلب تيرچه بلوك مي‌باشد گاهي نيز از دال بتني پيش ساخته و يا بتندر جا ريخته استفاده مي‌نمايند در مورد دال بتني پيش ساخته احتياج به قالب‌بندي نيست ولي در مورد سقف هاي بتنيدر جا ريخته و سقف هاي تيرچه بلوك براي هر كدام احتياج به قالب‌بندي مخصوص مي‌باشد. براي سقف هاي بتني كه احتياج به قالب‌بندي مفصل‌تر و محكم‌تر دارد معمولاً در به هم ميخ كردن تخته‌ها و تشكيل صفحه‌اي به ابعاد مورد نياز استفاده مي‌كنند كه اين تخته‌ها را روي داربست‌هاي چوبي قرار داده آنگاه شبكه‌هاي فلزي (آرماتوربندي) را روي آن قرار مي‌دهند و بتن ريزي مي‌نمايند در مورد داربست سقف و تيرهاي اصلي در طبقه هم كف كه پايه‌هاي چوبي روي زمين قرار مي‌گيرد و حتي ممكن است كه اين پايه‌ها روي خاك دستي واقع شود در اثر وزن بتن كه به پايه‌ها منتقل مي‌شود اين پايه‌ها نسشت كرده و تيربتني و يا سقف از جاي خود حركت نموده و از تراز خارج شده و در نتيجه خيز بر مي‌دارد براي جلوگيري از اين مورد بايد حتماً زير اين پايه‌ها تخته‌هايي به ضخامت 4 تا 5 سانتي‌متر و به عرض حدود 20 سانتي‌متر و به طول حدود 4 متر قرار داده تا فشار وارده از تير يا سقف در اثر وزن بتن نقطه‌اي نباشد به اين تخته‌ها تخته زيربندي مي‌گويند. براي تنظيم قالب‌بندي و سهولت در قالب برداري از گوه استفاده مي‌نمايند به اين صورت كه دو عدد گوه زير هر پايه قرار مي‌دهند و بوسيله چكش آنرا در جاي خود محكم نموده و آنگاه آنرا بوسيله گچ در محل خود ثابت مي‌نمايند. در مورد سقف هاي تيرچه بلوك احتياج به بستن تمام سقف با تخته نيست فقط بايد كمتر تيرچه‌ها به فاصله‌هاي به حدود 5/1 تا 2 متر بسته شود تا از شكم كردن آنها جلوگيري شود .

باز كردن قالب

اصولا قالب برداري در ساختمان بتني وقتي بايد انجام شود كه اجزاء بتني بتواند وزن خود را تحمل كند براي ستون ها وگونه تيرها همين‌قدر كه شكل هندسي آنرا تشكيل گرديد مي‌توانند قالب را باز كنند ولي در مورد تيرها و سقف ها حداقل 2 تا 3 هفته بعد از بتن ريزي بايد قالب برداشته شود در اين مدت هر قدر هوا سردتر باشد قالبها بايد ديرتر برداشته شود در موقع قالب برداري بايد از برداشتن كليه پايه‌ها در يك مرحله خودداري نمود بهتر است قالب‌ها را درمرحله اول يك در ميان برداشته و در مرحله بعد نيز بتدريج به قالب برداري ادامه دهيم. قالب برداري بايد جزء جز با كشيدن ميخ‌ها انجام شود و ضربه زدن به قالب و برداشتن ناگهاني آن مجاز نيست .

آرماتوربندي

آرماتوربندي از حساس‌ترين و با دقت‌ترين قسمت هاي ساختمان بتني مي‌باشد زيرا كليه نيروهاي كنشي در ساختمان بوسيله ميله‌گردها تحمل مي‌شود.
كارگاه آرماتوربندي بايد در قسمتي جدا از كارگاه اصلي تشكيل گردد در كارگاه هاي كوچك آرماتورها را با دست (آچار گوساله ) خم مي‌نمايند ولي در كارگاه‌هاي بزرگ آرماتورها با ماشين خم مي‌شوند ميلگردها بايد از نوع ذكر شده درنقشه باشد (آجدار يا ساده) اگر ميلگرد خميدگي موضعي داشته باشد اين خميدگي‌ها قبلا صاف گرديده بعد اقدام به شكل دادن آرماتور بشود آرماتورها بايد تميز بوده و در موقع كار فاقد گل و مواد روغني و مواد رنگي باشد. آرماتورها بايد طوري به هم بسته شود تا در موقع بتن ريزي از جاي خود تكان نخورده و جابجا نشود.