صفحه زير ستون يا ميله‌گردهاي ريشه

چنانچه پي ريخته شده جهت ستون بتني باشد ميله‌گردهاي عمودي كه قسمتي از آن در خارج پي قرار گرفته باشد در بتن پي قرار مي‌‌دهند و آرماتورهاي ستون را به آن مي‌بندند(ميلگرد انتظار).
چنانچه پي ريخته شده جهت ستون فلزي باشد براي آنكه فشار وارده از ستون در سطح پي تقسيم شود زير ستون روي پي صفحه‌اي فلزي كه ابعاد آن با محاسبه تعيين مي شود قرار مي‌دهند چون ممكن است به ستون به جز بارهاي عمودي نيروهاي جانبي نيز وارد شود صفحه زير ستون را به وسيله ميله‌گردهايي در بتن محكم مي‌كنند(بولت). براي اين منظور به اين صورت عمل مي‌كنند كه 4 عدد ميله‌گرد با نمره حداقل22 يا بيشتر كه سر آن بصورت چنگك يا گونيا خم شدهو سر ديگر آنرا پيچ و مهره كرده‌اند در بتن قرار مي‌دهند. در صفحه زير ستون نيز چهارعدد سوراخ درست مقابل اين چهار ميله‌گرد ايجاد مي‌نمايند و ميلگردها را از سوراخ صفحه رد نموده و با مهره محكم مي‌نمايند قطر ميلگردها به وسيله محاسبه بدست مي آيد. بايد توجه داشت كه چون بتن بعد از خشك شدن قدري تقليل حجم پيدا مي‌كند اغلب زير صفحه خالي مي‌شود بنابراين بعد از بتن ريزي و پر كردن اين جاي خالي صفحه را خارج مي‌كنند و زير آنرا با گروت پر مي‌كنند و سپس صفحه‌ را مي‌بندند.

شناژ

براي آنكه پي‌هاي منفرد به همديگر متصل بوده در موقع نشست ساختمان و يا تكان هاي ناگهاني با همديگر كار كنند پي‌هاي نقطه‌اي يا منفرد را به وسيله شناژ به همديگر متصل مي‌نماييم.

قفسه شناژ

پس از آنكه قالب‌ بندي انجام شد وزير ستون‌ها را داخل پي‌هاي منفرد قرار دادند قبل از بتن‌ريزي پي‌هاي منفرد را به وسيله حداقل 4 ميلگرد 12 به يكديگر وصل مي‌نماييم اين ميله‌گردها بوسيله ميله‌گردهاي عرضي (خاموت) به هم متصل مي‌كنند اين قفسه‌ها شناژ بايد حداقل تا 4/1 بعد پي منفرد به داخل آن ادامه پيدا كند.

اجزاء تشكيل دهنده ساختمانهاي فلزي

ساختمانهاي فلزي از اجزآن مهم زير تشكيل مي شود

ستون ها
پل يا تيرهاي اصلي
تيرچه‌ها
پروفيلهاي اتصال
ستون ها

در ساختمان هاي فلزي و بتني به آن قسمت از اجزاء كه تحت نيروي فشاري واقع هستند ستون مي‌گويند. بار سقف ها توسط پل ها به ستون ها از ستونها به زمين منتقل مي‌گردد. قسمتهاي مختلف ستون عبارتند از:

الف)قسمتهاي اصلي ستون
ب)قسمتهاي اتصال دهنده
ج)صفحه‌هاي تقويتي
د)جوش
ه)اتصال ستون به صفحه زير ستون

الف)قسمت اصلي ستون

قسمت اصلي ستون عبارت از آن پروفيلي است كه بارهاي فشاري را تحمل مي نمايد براي مساحت ستون مي‌توان از پروفيلهاي مختلف استفاده نمود مانند دو عدد تيرآهن I معمولي و يا يك عدد آهن بال پهن و يا دو عدد ناوداني و يا يك عدد قوطي چهار گوش و يا چهار عدد نبشي و غيره. در ايران براي ساختن ستون ها معمولاً از دو عدد تيرآهن I معمولي استفاده مي شود و آنها را به وسيله تسمه به يكديگر متصل مي‌كنند بايد توجه شود كه قبل از كار از صاف و راست بودن تيرآهن كاملاً مطمئن شد و در غير اينصورت بايد با پتك آنرا صاف كرد و يا آهن را عوض كرد البته هر چه به تيرآهن قبل از مصرف ضربه كمتري زده شود بهتر است.در مرحله بعد تيرآهن‌هاي ستون ها را با فاصلة معين كه در نقشه محاسباتي تعيين شده است كنار هم قرار داده و به وسيله تسمه‌هائي كه از قبل بريده شده و آماده مي‌باشد با خال جوش ا به يكديگر متصل مي‌نمايند و آنگاه، براي جلوگيري از پيچيدگي نخست ابتدا و انتها و كمر ستونها را به تيرآهن هاي زير سري جوش داده و بعد كليه ستون ها را با خال جوش به يكديگر متصل مي‌كنيم و سپس جوشكاري را تكميل مي‌نمائيم و بدين ترتيب تا 90 درصد از پيچيدگي ستونها جلوگيري مي شود.

ب )تسمه‌هاي اتصال

همانطوريكه گفته شد ممكن است ستون از دو عدد تيرآهن I و يا دو عدد ناوداني و يا چهار عدد نبشي و غيره تشكيل شده باشد معولاً اين پروفيل ها را توسط تسمه به يكديگر متصل مي‌نمايند. ابعاد اين تسمه‌ها توسط محاسبه تعيين مي‌گردد. طول تسمه‌ها معمولاً به اندازة پشت تا پشت ستون ها مي‌باشد (مقداري كمتر براي جوشكاري) تسمه‌ها را يا به صورت موازي و يا به صورت مورب به يكديگر جوش مي‌دهند.

ج)صفحه‌هاي تقويتي

گاهي ممكن است ستون انتخاب شده از لحاظ شماره تيرآهن براي كليه طبقات مناسب بوده و فقط براي يك يا دو طبقه پايين كه بار بيشتري را تحمل مي‌نمايد ضعيف باشد در اين صورت ممكن است مهندس محاسب براي تقويت ستون ورق هاي تقويتي سراسري پيشنهاد نمايد در اين صورت ديگر براي اتصال ستون در اين قسمت از تسمه استفاده نمي‌گردد.

تقليل ضخامت ستون

در ساختمان هاي مرتفع كه در طبقات پايين از ستون هايي با شماره زياد استفاده مي‌گردد از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه نيست كه ستون ها با همين شماره در طبقات بالا كه بار كمتري را تحمل مي‌نمايد ادامه يابد. لذا بعد از هر دو يا سه طبقه از تيرآهنهايي با دو يا چهار شماره كمتر براي ساختن ستون استفاده مي شود در اين مواقع بايد از چهار عدد تسمه استفاده شود كه دو عدد آن فقط به ستون باريكتر جوش مي‌شود تا با ستون پهن‌تر هم رو بشود و به آن تسمه هم رد كننده مي‌گويند و از دو عدد تسمه ديگر براي اتصال دو قسمت ستون به يكديگر استفاده مي‌گردد.

لچگي يا ورق پشت بند

اگر ممان هاي وارده در پاي ستون زياد باشد و احتمال خم شدن نبشي‌ها در محل اتصال ستون با صفحه زير ستون موجود باشد دو يا سه قطعه تسمه به صورت لچگي بين دوبال نبشي قرار داده و به خوبي جوش مي‌دهند تا از خم شدن نبشي جلوگيري نمايند از اين قطعات لچگي در نبشي هاي زير سر پل ها كه داراي بار زياد مي باشد نيز استفاده مي‌گردد ضخامت اين لچگي‌ها در حدود 10 الي 12 ميليمتر مي‌باشد.

د)جوش

متداولترين وسيله اتصال دهنده قطعات فلزي به يكديگر در ايران جوشكاري مي‌باشد كه معمولاً از دستگاه هاي جوش برقي استفاده مي‌شود اين دستگاه ممكن است مستقيماً با برق شهر كار كند و يا خود به وسيله موتور توليد برق نموده عمل جوشكاري را انجام دهد كه به اين نوع اخير دستگاه جوش سيار گفته مي شود در ايران براي اتصال قطعات فلزي بيشتر از جوش الكتريكي استفاده مي‌شود بعد جوش بوسيلة محاسبه تعيين مي شود و بستگي به قطر قطعاتي دارد كه به وسيله جوش به يكديگر متصل مي‌شوند ولي در هر حال از 6 مليمتر نبايد كمتر شود در موقع انتخاب الكترود جوشكاري بايد دقت كافي به عمل آيد و الكترودي انتخاب بشود كه متناسب با جوشكاري بوده و بعد لازم را به راحتي ايجاد نمايد همچنين بايد توجه نمود تا آمپر دستگاه به نحوي انتخاب گردد كه قادر به ذوب نمودن الكترود انتخاب شده باشد و بهتر است تا آنجا كه ممكن است جوشكاري روي زمين بطور افقي روي قطعات انجام شود.

ه)اتصال ستون به صفحه زير ستون

همانطوريكه قبلاً گفته شد صفحه زير ستون كاملاً نوار و در يك سطح كار گذاشته شده است اكنون متذكر مي‌‌گردد سطح انتهايي ستون يعني محل اتصال آن به صفحه زير ستون بايد كاملاً مستوي بود و به طوريكه در موقع قرار دادن آن روي صفحه تمام نقاط آن با صفحه در تماس باشد.
سپس ستون را بلند مي‌كنند اين عمل معمولاً با جرثقيل انجام مي شود سپس ستون را با شاغول معمولي بنايي شاقول نموده و دور تا دور آنرا به صفحه زير ستون جوش مي‌دهند در مرحله بعدي براي تكميل كار ستون را به وسيله چهار عدد نبشي 10 تا 12 و يا بزرگتر به صفحه زير ستون جوش مي‌دهند ابعاد اين نبشي‌ها طبق محاسبه تعيين مي‌گردد. در بعضي از ستون ها كه داراي خارج از محوري شديد مي‌باشد بجاي نبشي از صفحات مستطيل شكل كه طول آنها بيشتر از پشت تا پشت ستون است استفاده مي‌گردد.

پل‌ها يا تيرهاي اصلي

پل‌ها آن قسمت از ساختمان فلزي هستند كه بار سقف وسيله آن ها به ستون ها منتقل مي‌گردد و يا به آن از ساختمان فلزي كه بين ستون ها قرار مي‌گيرد پل و يا تير اصلي مي‌گويند.

طريقه اتصال پل به ستون

حالت اول پل از كنار ستون عبور نمايد: ساده‌ترين شكل اتصال پل به ستون آنست كه پل در جهت بالا تيرآهن ستون امتداد پيدا كند كه در اين حالت معمولاً از پل سراسري استفاده مي‌نمايند اين پل ها به وسيله يك عدد ورق كه در محل عبور پل به ستون جوش مي شود همچنين يك عدد نبشي 10 يا 12 كه روي روق جوش مي‌گردد به ستون متصل مي‌شود بعضي از مهندسين محاسب براي آنكه تكيه‌گاهي تقريباً گيردار به وجود بياورند يك عدد نبشي نيز روي پل قرار مي‌دهند. براي ايجاد تكيه‌گاهي كه كاملاً گيردار باشد بايد از صفحه‌هاي همان گير استفاده نمود صفحه‌ همان گيرصفحه اي است به شكل ذوزنقه يا مستطيل كه روي پل قرارگرفته وآنرا به ستون متصل مي نمايند در ايران اغلب مهندسين محاسب به همين طريق عمل مي‌نماينديعني پل را از كنار ستون عبور داده و در اين حالت پل را ممتد محاسبه مي‌نمايند و مخصوصاً در ستون هاي مياني اسكلت از دو طرف ستون پل هاي ممتد عبور داده و به اصطلاح از گره خورجيني استفاده مي‌نمايند.

حالت دوم آن است كه پل از وسط ستون عبور نمايد و حالت سوم موقعي است كه پل به جان ستون ختم مي‌شود در اين حالت امكان ايجاد پل هاي سراسري ممكن نيست زيرا اگر بخواهيم پل سراسري اجرا نمائيم مجبور هستيم سوراخي در جان تير ايجاد كنيم كه اين خود باعث ضعف ستون مي‌گردد بدين لحاظ بهتر است پل را در اين حالت قطعه قطعه سوار كنيم.

نكاتي در مورد ساختن پل ها

گاهي ممكن است براي دهانه‌اي پل ها را با دو يا يك عدد تسمه كه به بال تير جوش مي‌شود تقويت نمائيم اين تسمه‌ها معمولاً در تيرهاي ساده در وسط پل و در تيرهاي متدد در نزديكي تكيه‌گاه جوش مي‌شود چنانچه براي تقويت پل از يك عدد تسمه استفاده نماييم بهتر است كه اين تسمه از بالا جوش شود زيرا در صورتيكه از پائين جوش شود در موقع سفيد كاري مزاحمت ايجاد كرده و مجبور هستيم ضخامت گچ و خاك را در كليه سطح سقف به اندازه ضاخمت تسمه تقويتي افزايش دهيم.

اتصال دو پل كه از كنار هم مي‌گذرند

چنانچه از دو سمت بالا يك ستون دو پل عبور كنند بهتر است كه اين پل را با تسمه‌هايي در چند نقطه به همديگر متصل نمائيم تا پل‌ها يك پارچه شده و با هم كار كنند.

تيرچه

اگر براي پوشش سقف از طاق ضربي استفاده مي‌نمائيم ناچاراً بايد همانطوريكه در ساختمان هاي آجري مشاهده مي‌شود تيرآهن هايي با شماره محاسبه شده روي پل ها كشيده و بين اين آهن ها را طاق ضربي بزنيم اين تيرچه‌ها ممكن است سراسري بوده و از روي پل ها عبور نمايند در اين صورت بايد محل برخورد تيرچه و پل جوشكاري شود.
چنانچه براي پل و تيرچه از يك شمارة تيرآهن استفاده شود در اين صورت تيرچه مي بايد از دو طرف زبانه شود.

وصله نمودن دو قطعه تيرآهن به يكديگر

چنانچه مجبور باشيم دو قطعه تيرآهن را بهم ديگر متصل نمائيم اگر از اين تير براي پل استفاده شود كافي است بوسيله دو قطعه تسمه به دو طرف جان تير و يك قطعه تسمه روي تير به سمت بالا آنها را به هم وصل نمائيم اگر اين قطعه براي تيرچه استفاده شود بوسيله يك قطعه در جان تير و يك قطعه وصله روي بال تير آن را به هم متصل مي‌نمائيم.

باد بند

متداول‌ترين بادبندها از فولاد هستند كه به صورت ضربدري بين دو ستون قرار مي‌گيرند.
براي اينكه سطح جوش در باد‌بند به اندازه كافي باشد در محل اتصال بادبند به گره‌ها و يا محل برخورد دو پروفيل بادبند به همديگر صفحه‌هايي جوش مي‌دهد طول و عرض و ضخامت اين صفحه‌ها طبق محاسبه تعيين مي‌‌گردد اگر دهانه‌اي از ساختمان بادبند مي‌شود بهتر است حتماً قسمتهاي پائين همين دهانه تا روي فونداسيون بادبندي ادامه پيدا كند. اين بادبندها باعث مي شود كه نيرويي كه در اثر باد و يا زلزله به بالاي ستون وارد مي‌شود به سرعت به زمين منتقل گردد.

ساختمانهاي بتني

منظور از ساختمان هاي بتني ساختماني كه كليه اجزاء اصلي آن از بتن مسلح ساخته شده باشد. سقف اين گونه ساختمان ها در انواع مختلف ساخته مي‌شود از قبيل بتني پيش ساخته بتنيدر جا ريخته تيرچه بلوك و غيره…

مزاياي ساختمانهاي بتني

ماده اصلي بتن كه شن و ماسه مي‌باشد تقريباً در تمام نقاط كره زمين به حد وفور يافت مي‌شود روي اين اصل امكان ساخت ساختمان هاي بتني را ميسر مي‌سازد.
ساختمانهاي بتني در مقابل عوامل جوي از ساختمانهاي فلزي مقاوم‌تربوده در نتيجه عمر طولاني‌تردارند.
ساختمانهاي بتني در مقابل آتش سوزي نسبت به ساختمانهاي فولادي مقاوم‌ترند .
به علت شكل‌پذيري بتن كه مي‌تواند به هر شكلي كه قالب آن تهيه مي‌شود ساخته شود ساختن ستون و پل به اشكال مختلف را ميسر مي‌سازد .

براي اجراء ساختمانهاي بتني به كارگاههاي زير نياز داريم :
1ـ كارگاه قالب‌بندي يا كارگاه نجاري

2ـ كارگاه آرماتوربندي

3ـ كارگاه تهيه بتن

بتن سازي

در كارگاههاي كوچك پس از تعيين نسبت اختلاط شن و ماسه بايد از پيمانه‌هايي چوبي استفاده نمود ابعاد اين پيمانه‌ها را بايد طوري درنظر گرفت كه اولاً از لحاظ وزن قابل حمل و نقل براي كارگر باشد ثانياً حجم آن طوري باشد كه به تعداد صحيح يك متر مكعب شن و يا ماسه را پيمانه نمايد مثلاً اگر ابعاد آنرا 50×50 به ارتفاع 25 سانتي‌متر بسازيم با 16 پيمانه آن يك متر مكعب شن و ماسه خواهيم داشت . حتي‌المقدور براي ساختن بتن حتي به مقدار كم بايد از ماشين‌هاي بتن سازي (بتونير) استفاده نمود . بتونيرها داراي ديگ گردنده‌اي هستندكه به آهستگي حول محوري مايل نسبت به افق مي‌گردد و بوسيله تيغه‌هايي كه در داخل آن تعبيه شده محتويات خود را مخلوط مي‌نمايد نوع بزرگتر آن داراي پيمانه مي‌باشد كه اين پيمانه جهت شن و ماسه است و گنجايش آن بر حسب ليتر روي آن قيد شده است .
بايد توجه داشت كه بتن بايد بحدي روان باشد كه دانه‌هاي آن بخوبي روي يكديگر غلتيده و كاملاً آرماتورها را احاطه نمايند و گوشه‌هاي قالب خود را كاملاً پر نموده و كليه هواي موجود در قالب از آن خارج شود .

بتن ريزي

قبل از بتن ريزي بايد كليه آرماتورها با نقشه كنترل شود مخصوصاً دقت شود كه آرماتورها به همديگر با سيم آرماتوربندي بسته شده باشد و اگر جايي فراموش شده باشد مجدداً بسته شود فاصله آرماتورها يكنواخت باشد زيرا اغلب اتفاق مي‌افتد كه در تيرهاي اصلي كه آرماتورها نزديك همديگر بسته مي‌شود فاصله بين آرماتورها يكنواخت نيست كه اين موضوع باعث مي‌شود كه بتن نتواند كليه ميلگردها را احاطه نموده و قطعه همگن و توپري به وجود بياورد بايد محل بتن ريزي عاري از خاك و مواد زائد باشد اگر بين اتمام كار آرماتوربندي و بتن‌ريزي چند روز فاصله باشد حتماً مي‌بايد محل كار با دقت بيشتري بازديد شود. كليه قسمتهاي قالب‌بندي بايد با دقت بازديد شود از استحكام تيرها و دستك‌ها و قالب‌ها بايد مطمئن بشويم . موقع بتن ريزي بايد از رفت و آمد زيادروي آرماتورها جلوگيري نمود زيرا در اينصورت در اثر وزن كارگران در آرماتورها انحناي موضعي بوجود مي‌آيد .
در دال ها و تيرها و سقف ها بايد با كوبيدن مداوم بتن آنرا به تمام گوشه‌ها قالب راهنمايي نموده و جسم توپري بوجود مي آوريم در بتن ريزي با ارتفاع زياد بهتر است آنرا در لايه‌هاي 30 سانتيمتري ريخته و هر لايه را بخوبي كوبيده و بعد لايه بعدي را بريزيم .

نگهداري بتن

سيمان موجود در بتن ريخته شده درمجاورت رطوبت بايد سخت شده و دانه‌هاي سنگي موجود در مخلوط را به همديگر چسبانيده و مقاومت بتن را به حداكثر برساند بدين لحاظ مي‌بايد از خشك شدن سريع بتن جلوگيري نموده و آنرا از تابش شديد آفتاب و وزش بادهاي تند محفوظ نگاه داشت و سطح آنرا حداقل تا 7 روز مرطوب نمود براي اينكار بهتر است كه روي بتن تازه ريخته شده را با گوني يا كاغذ پوشانيده و اين پوشش را مرطوب نگاه داريم بهتر است بعد از 3 الي 4 ساعت بعد از بتن ريزي شروع به آب دادن روي آن بنمائيم در غير اينصورت سطح آن ترك خورده و موجب نفوذ هوا و آب به داخل بتن شده و آرماتور بكار رفته در بتن در معرض خورندگي واقع گرديده كه موجب ضعف قطعه خواهد شد .

ادامه